CRPH က ပြန်ချလို့ရတယ်ဆိုပြီး စာထုတ် မြှောက်ပေးကတည်းက စမှားတာပါ။ အခုဆို တစ်နိုင်ငံလုံး ပေါက်ကွဲမှုလေးတွေ နေရာပေါင်းစုံမှာ နေ့တိုင်းဖြစ်နေတယ်။ လူဆယ်ဂဏန်း၊ ရာဂဏန်းနဲ့ချီပြီး သေဆုံးဒဏ်ရာရတာမျိုး မရှိသေးပေမယ့် ခံရတဲ့လူအများစုက အရပ်သားတွေဖြစ်လာနေတယ်။ အစပိုင်းမှာ ဘယ်သူကမှ သူတို့လုပ်တာပါလို့ မကြေညာပေမယ့် အခုနောက်ပိုင်း စစ်တပ်ဆန့်ကျင်ရေး အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့လောက်က သူတို့လက်ချက်ဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြောတာ သို့မဟုတ် အရိပ်အမြွက်ပြတာ ရှိလာတယ်။

ဗုံးပေါက်မှုကြောင့် လူတွေမသေရင်တောင် အကြီးအကျယ် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရကြမယ်။ ပိုစိုးရိမ်ဖို့ကောင်းတာက လက်နက်ကိုင်ဆောင်မှု၊ လက်နက်နဲ့ ဗုံးကို အရပ်သားတွေက ကိုယ်တိုင် အိမ်မှာ သိမ်းကြ၊ လုပ်ကြ၊ အရပ်ထဲမှာ အရပ်သားအချင်းချင်း ပြန်သတ်ကြတဲ့ အလေ့အထ ဖြစ်ပေါ်လာမယ့်အချက်ဖြစ်တယ်။ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခမှာပဲ ဒီလိုအကြမ်းဖက်မှု၊ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကို လက်နက်နဲ့ နည်းလမ်းအဖြစ် ပြန်သုံးစွဲလာရင် နိုင်ငံဟာ အတွင်းထဲလှည့် ပြန်ပေါက်ကွဲ (implode) သလို ဖြစ်မှာပဲ။

နယ်ချဲ့ကို ရရာလက်နက် စွဲကိုင်တော်လှန်တယ်ဆိုတာက နယ်ချဲ့က သူ့နိုင်ငံ သူပြန်ပြေးဖို့ရှိတယ်။ ပြည်တွင်းစစ်ဆိုတာက ဘယ်သူနိုင်နိုင်၊ ဘယ်သူရှုံးရှုံး ဒီနိုင်ငံ၊ ဒီနယ်နမိတ်တွင်းမှာပဲ ကျန်နေကြရမှာဖြစ်တယ်။ နိုင်သူ၊ ရှုံးသူ ဘယ်သူမှ မအေးချမ်းနိုင်တဲ့အပြင် နိုင်လည်း အကြမ်းဖက်မှုပါ၊ ရှုံးလည်း အကြမ်းဖက်မှုပါနေတဲ့အတွက် တိုင်းပြည်နဲ့ လူ့ဘောင်အတွက် ရလဒ်ကောင်း ထွက်လာမှာ မဟုတ်ဘူး။

အလုပ်တာဝန်အရ လက်နက်တပ်ဆင်ပေးထားတဲ့ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ကြီးတွေတောင် မိမိတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေ လက်နက်အားကိုးနဲ့ မရမ်းကား မသောင်းကျန်းအောင် စည်းမျဉ်းဥပဒေတွေနဲ့ မနည်းထိမ်းထားရတာဖြစ်တယ်။ အရပ်သားကို မိမိကိုယ်ကို ခုခံကာကွယ်ဖို့ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ လက်နက်ကိုင်ခွင့်ပေးလိုက်မယ်ဆိုရင် အမေရိကန်လို နိုင်ငံတောင် အများပြည်သူနေရာတွေမှာ ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုတွေဖြစ်တာကို မထိန်းနိုင်တာ အထင်အရှားပဲ။

ဒါကြောင့်လည်း ပြီးခဲ့တဲ့ရက်ပိုင်းမှာ အနောက်တိုင်းပညာရှင်တစ်ဦးက failed state narrative ဟာ နောက်ဆုံးမှာ စစ်တပ်လိုချင်တဲ့ ပုံစံကိုသာ ရှေးရှုသွားမယ်လို့ ရေးသွားတာဖြစ်တယ်။ ပရမ်းပတာဖြစ်နေတဲ့ လူ့ဘောင်နဲ့ နိုင်ငံကို အလုပ်တာဝန်အရ နေရာတကျ တည်ငြိမ်အောင် ပြန်လုပ်နိုင်မှာကလည်း စစ်တပ်ပဲရှိတာကိုး။ သံဃာကလည်း ဒီတစ်ကြိမ်မှာ နိုင်ငံရေးထဲ သိပ်ဝင်မပါတော့တာ ထူးခြားချက်ဖြစ်တယ်။ သူကလည်း ထိန်းပေးဖို့ စောင့်နေတဲ့ သဘောဖြစ်တယ်။

အနောက်နိုင်ငံကြီးတွေရဲ့ failed state နဲ့ civil war နှပ်ကြောင်းပေး ဇာတ်ညွှန်းကို လိုက်ကခဲ့သူတွေကိုတော့ ဉာဏ်အတော်နည်း၊ အမြော်အမြင် အတော်နည်းတယ်လို့ အထင်သေးမိတယ်။ နောက်ပြီး မီးကျိုးမောင်းပျက်၊ လက်လုပ်ဗုံး သေနတ်တွေလောက်နဲ့ပဲ လုပ်တာပါလို့ ဆင်ခြေမပေးသင့်ပါဘူး။ ရဝမ်ဒါ ဂျီနိုဆိုဒ်တုန်းကလည်း အချင်းချင်း ဓားမတွေနဲ့ပဲ ခုတ်သတ်ကြတယ်ဆိုတာ မကြားဖူးဘူးလား။