သမီးေလး ရွင္လင္းဦး (၂) ႏွစ္ေက်ာ္က ရုိက္ထားတဲ့ ဗြီဒီယို (၂၇ ႏိုဝင္ဘာ ၂၀၁၄)

Francis Wade ရဲ႕ Myanmar's Enemy Within စာအုပ္ကိုလဲ ဖတ္ေနတာ တစ္ဝက္က်ိဳးေနၿပီ။ ျမန္မာႏိုင္ငံအေၾကာင္းေရးတဲ့ တျခားစာအုပ္အမ်ားစုနဲ႔ ယွဥ္ရင္ မွ်မွ်တတရွိၿပီး ေသေသခ်ာခ်ာ သုေတသနလုပ္ထားတဲ့ စာအုပ္ျဖစ္တယ္။ စာအုပ္သံုးသပ္ခ်က္ အျပည့္အစံုကို ေရးခ်င္ေပမယ့္ အခ်ိန္မရဘူး။ သို႕ေသာ္ ဖတ္ၿပီးသေလာက္မွာ ဘဝင္မက်တာ သံုး၊ ေလးခ်က္ေတာ့ရွိတယ္။ စာေရးဖို႔ အပ်င္း နည္းနည္းထူတာနဲ႔ လြယ္လင့္တကူပဲ ဒီလို အတိုခ်ဳပ္ ေရးမယ္။

၁) ၂၀၁၂ ခုႏွစ္ ေတာင္ကုပ္မွာ မြတ္စလင္ခရီးသည္ေတြ အသတ္ခံရၿပီးေနာက္ ရခိုင္ေျမာက္မွာ ဘဂၤါလီမြတ္စလင္ေတြ ထေသာင္းက်န္းတဲ့အေၾကာင္းကို စာတစ္ေၾကာင္းေလာက္ပဲေရးတယ္။ ဒီလိုျဖစ္လာဖို႔ ဘယ္လို လႈံ႕ေဆာ္ တိုက္တြန္းမႈေတြ ရွိခဲ့တယ္ဆိုတာ မစူးစမ္းထားဘူး။ နာဇီရြာကို ရခိုင္ေတြက တိုက္ခိုက္တဲ့ အေၾကာင္းကိုေတာ့ ပူးေပါင္းၾကံစည္မႈ သရုပ္ေပၚေအာင္ တဖြဲ႕တႏြဲ႕ေရးတယ္။

၂) သူ႕စာအုပ္ထဲမွာ လွလွ ဆိုတဲ့ အမ်ိဳးသမီးဟာ မွတ္ပံုတင္ မရမွာစိုးလို႕ မြန္လူမ်ိဳးျဖစ္ရက္နဲ႕ ဗမာလို႔ လဝက ကို ညာခဲ့တယ္လို႕ဆိုတယ္။ ဒါဟာ ျပည့္စံုတဲ့ ဇာတ္လမ္းလို႕မထင္ဘူး။

၃) ရခိုင္က နတလရြာေတြမွာ ေနသူအားလံုးဟာ ေလွ်ာ့ရက္ရ ရာဇဝတ္အက်ဥ္းသားေတြနဲ႕ သူတို႕မိသားစုဝင္ေတြခ်ည္းပဲလို႕ ထင္ျမင္ရေအာင္ ေရးထားတယ္။ ခ်င္းျပည္နယ္က နတလ စာသင္ေက်ာင္းေတြကို ပံုေဖာ္ရာမွာလဲ ဗုဒၶဘာသာကို မေကာင္းေျပာခ်င္တဲ့ သေဘာနဲ႕ ေရးတယ္။

၄) ၂၀၁၃ ထဲျဖစ္တဲ့ မြတ္စလင္ဘာသာဝင္ေတြနဲ႔ျဖစ္တဲ့ အဓိကရုဏ္းေတြမွာလဲ ဘက္တစ္ဖက္အေၾကာင္းကိုသာ ေတြ႕ရတယ္။ အတိုက္ခိုက္ခံ၊ အက်ဴးလြန္ခံရသူေတြလို႔ ယူဆတာမို႕ ကရုဏာသက္ၿပီး ပိုနားေထာင္သင့္တယ္လို႕ ယူဆဟန္တူတယ္။ ဒါေပမဲ့ သူေဆာက္ခ်င္တဲ့ ပဓာနေစာဒနာကလဲ ရွိေနေတာ့ ဇာတ္လမ္းတစ္ျခမ္းကို ဘာေၾကာင့္ အပင္ပန္းခံမရွာသလဲ ဆိုတာကိုလဲ နားလည္လို႔ရတယ္။

စာအုပ္ရဲ႕ ေခါင္းစဥ္ငယ္ကိုက Buddhist Violence and the Making of a Muslim 'Other' ျဖစ္ပါတယ္။

အခုတေလာ ေဒါက္တာေမာင္ေမာင္ရဲ႕ The 1988 Uprising in Myanmar စာအုပ္ကို ၿပီးေအာင္ ဖတ္ျဖစ္တယ္။ ဖတ္ေနတုန္း ရခိုင္အေရးျဖစ္ေနတာနဲ႔ ၾကံဳႀကိဳက္တဲ့အတြက္ အစိုးရတစ္ရပ္အေနနဲ႔ ျပည္တြင္းျပည္ပ အက်ပ္အတည္းမ်ိဳးစံုကို ရင္ဆိုင္ရတဲ့အခ်ိန္မွာ elite collective action ဘယ္လိုေပၚေပါက္တယ္၊ မေပၚေပါက္ဘူးဆိုတာ သတိထားၿပီး ေလ့လာၾကည့္တယ္။ စိတ္ဝင္စားစရာေတြ ေတြ႕ရတယ္။ စဥ္းစားစရာအခ်က္ေတြ အမ်ားႀကီး ရတယ္။

သူလိုရာ သူဆြဲေရးတဲ့ သူ႔အေၾကာင္း၊ သူ႔ဇာတ္လမ္း (His Story) လို႔ ခပ္လြယ္လြယ္ ပယ္ခ်င္ရင္လဲ ရပါတယ္။ တျခားသူေတြရဲ႕ အထုပၸတၱိေတြထဲ ျပန္ေပၚတဲ့ ေဒါက္တာေမာင္ေမာင္ ထိန္ခ်န္ထားခဲ့တဲ့ အကြက္ေတြ ရွိေနတာလဲ အမွန္ပါ။ ဒါေပမဲ့ ဒီစာအုပ္ကို တျခားတစ္နည္း ဖတ္ၿပီး သင္ခန္းစာယူ၊ ဆက္ေတြးလို႕ရတဲ့ ရွဳေထာင့္ေတြလဲ ရွိေနတယ္။

Many books on Burma (politics, society, religion, conflicts, gender, ad nauseum) have been produced in English since the political opening. These have been read and reviewed in English only among English-speaking crowds who share more or less similar worldviews and group think.

Perhaps, some curious Burmese would buy a copy from Pansodan bookshops but might never manage to read in its entirety, let alone analyze it. A few may even be delighted to find their life stories in print in what is considered a universal language. Parts of academic or journalistic writings would eventually be translated in Burmese. Again, for the vast majority of people, the works are to be saved for possible reading later.

In the mean time, Burmese scholarship itself has become a rather marginalized movement. Of course, those educated Anglophone Burmese are writing and publishing stuff but to what extent their message is heard or representative? Hearing them doesn't necessarily follow 'getting' the Burmese right because the voice of the people who do not speak the language would have been lost -- in translation and interpretation. What complicates things further is the fact that outsiders study Burma with a wide range of different interests and motives. Being a multifaceted society frozen in time capsule, Burma is a place to confirm or refute any preconceived theories.

The political implication thus sometimes leads to the country and society being abused, harassed, and even insulted, just as it had once been indulged and pampered. Is there an equilibrium to get out of this? I do not know. Lots of good factors need to converge with some luck for that to happen.

ရန္ကုန္ၿမိဳ႕မွာ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္၊ ေမလက လုပ္သြားတဲ့ ပါေမာကၡ ဖိလစ္၊ စီ၊ ရွမစ္တာ (Phillipe C. Schmitter) ရဲ႕ 'အသြင္ကူးေျပာင္းမႈပံုစံအမ်ိဳးမ်ိဳးႏွင့္ ၎တို႔၏ ျပႆနာမ်ား' (Modes of Transition and Their Respective Problems) ေဟာေျပာပြဲရဲ႕ ဗီဒီယိုဖိုင္ကေလးေတြကို အခုမွပဲ ၾကည့္ျဖစ္တယ္။ ကိုယ္သိတဲ့ ဆရာကို ကိုယ္ေထာင္ခဲ့တဲ့ အဖြဲ႔က ဖိတ္ၿပီး ေျပာခိုင္းတဲ့ပြဲျဖစ္ေပမယ့္ ပြဲစီစဥ္တဲ့အခ်ိန္က ေနာ္ေဝမွာ ေရာက္ေနလို႔ မတက္ႏိုင္ခဲ့ဘူး။ ေနာက္က်ေတာ့လဲ မအားတာရယ္၊ ဗီဒီယိုထဲပါတဲ့ တခ်ိဳ႕လုပ္ေဖာ္ကိုင္ဖက္ေဟာင္းေတြရဲ႕ မ်က္ႏွာကို မၾကည့္ခ်င္တာရယ္ေၾကာင့္ ေတာ္ေတာ္နဲ႔ ၾကည့္ျဖစ္တဲ့ဆီ မေရာက္ခဲ့ဘူး။

ရွမစ္တာ ဟာ အသြင္ကူးေျပာင္းမႈသီအိုရီဘက္မွာ နာမည္ေက်ာ္သေလာက္ သူ႕ရဲ႕ ေဟာေျပာမႈကလဲ ရွင္းလင္းၿပီး စနစ္က်တယ္။ သူခြဲျခားျပတဲ့ အသြင္ကူးေျပာင္းမႈပံုစံ ေလးမ်ိဳးအနက္ ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ ႏိုင္ငံေရးအေျပာင္းအလဲဟာ စည္းၾကပ္ကူးေျပာင္းမႈပံုစံ (imposed transition) လို႔ ရွမစ္တာ က သံုးသပ္တယ္။ ပံုစံေလးမ်ိဳးဟာ စံျပဳအမ်ိဳးအစားေတြ (ideal-types) သာျဖစ္ေၾကာင္းလဲ စကားခံထားတယ္။

ဒါေပမဲ့ imposed transition ကို ဖြင့္ဆိုရာမွာ ေသြးထြက္သံယိုျဖစ္မႈ (violence) ပါတဲ့ အထက္တန္းလႊာ (elites) ဦးေဆာင္တဲ့ပံုစံလို႕ ေျပာတဲ့အတြက္ ျမန္မာႏိုင္ငံအေနနဲ႔ နည္းနည္းေတာ့ အံမဝင္ဘဲ ျဖစ္ေနတယ္လို႔ ေျပာရမယ္။ ၂၀၁၀ နီးကပ္လာတာနဲ႔အမွ် အဲဒီတုန္းက စစ္အစိုးရနဲ႕ တိုင္းရင္းသားလက္နက္ကိုင္အဖြဲ႕ေတြအပါအဝင္ ဒီမိုကေရစီအတိုက္အခံတစ္ရပ္လံုးရဲ႕ အင္အားဟာ ညီမွ မညီမွ်ေတာ့ပဲ။ အတိုက္အခံက စစ္အစိုးရဘက္ကို ျခစ္ရာကေလးေတာင္ ထင္ေအာင္ မလုပ္ႏိုင္ေတာ့သလို အစိုးရဘက္ကလဲ သူ႔လမ္းျပေျမပံု အဆံုးပိုင္းေရာက္ေနၿပီမို႔ တိုင္းရင္းသားလက္နက္ကိုင္အမ်ားစုကိုေတာင္ ႀကိဳးရွည္ရွည္နဲ႔ လွန္ထားတဲ့သေဘာပဲ ရွိေတာ့တယ္။ ကခ်င္မွာေတာ့ အတန္အသင့္ impose လုပ္တယ္ေပါ့ေလ။

နဂိုကမွ အင္အားမမွ်တဲ့အခါက်ေတာ့ ပဋိဥာဥ္ကူးေျပာင္းမႈပံုစံ (pacted transition) လဲ မျဖစ္ႏိုင္ေတာ့ဘူး။ ျပန္လည္တည္ေဆာက္ေရး နည္းလမ္း (reconstructive techniques) ကိုသံုးတဲ့ တတိယအုပ္စု (third force) ကေတာ့ ပဋိဥာဥ္ (pact) ျဖစ္ဖို႔ကို ေမွ်ာ္တယ္။ ဒါေၾကာင့္လဲ ဦးသိန္းစိန္အစိုးရလက္ထက္မွာ ေခါင္းမာဂိုဏ္း (hardliners)၊ ေခါင္းေပ်ာ့ဂိုဏ္း (softliner) သေဘာတရားကို အေယာင္ျပၿပီး ဖြဲ႕စည္းအုပ္ခ်ဳပ္ပံုအသစ္ကို တရားဝင္လာေအာင္ လုပ္လို႔ရသြားခဲ့တယ္။

ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ ရဲ႕ လူပုဂၢိဳလ္တစ္ဦးခ်င္း (agency) အေနနဲ႔ အခန္းက႑ကလဲ ႀကီးမားတယ္။ သူသာမရွိခဲ့ရင္ ဒီအသြင္ကူးေျပာင္းမႈတစ္ခုလံုးဟာလဲ ဒီပံုစံ ျဖစ္ခဲ့မွာ မဟုတ္ဘူး။ အခုက်ျပန္ေတာ့လဲ သူနဲ႔ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီးေတြ ဘာေျပာလို႔ ဘာလုပ္ခဲ့မွန္း မသိရတာကိုက ျမန္မာႏိုင္ငံအသြင္ကူးေျပာင္းမႈရဲ႕ တစ္ဒုကၡျဖစ္ေနတယ္။ ပဋိဥာဥ္ကူးေျပာင္းမႈပံုစံ မရွိခဲ့ဘူး။ မျဖစ္ေသးဘူးလို႔ အၾကမ္းအားျဖင့္ ယူဆလို႔ရႏိုင္ေပမယ့္ ျဖစ္လာရင္ေရာ တိုင္းျပည္အတြက္၊ ဒီမိုကေရစီအေရးအတြက္ အက်ိဳးရွိပါ့မလားလို႔ စဥ္းစားစရာရွိတယ္။

သီအိုရီရွဳေထာင့္က ရွမစ္တာ ေထာက္ျပသြားတာမွာလဲ ႏိုင္ငံေရးသမားေတြဟာ ပဋိဥာဥ္ကို သိပ္ႀကိဳက္တယ္။ (Politicians like it too much!) အာဏာခြဲေဝတဲ့ အစီအမံဟာအျပင္လူ ဘယ္သူမွ ဝင္လို႔မရေတာ့တဲ့ အေနအထားမ်ိဳးျဖစ္လာတဲ့အခါ ေငြရွင္ေၾကးရွင္လူတစ္စုက ႀကီးစိုးအုပ္ခ်ဳပ္တဲ့ ေအာ္လီဂါခီ (oligarchy) ျဖစ္သြားတတ္တယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ လက္ရွိအေျခအေနကိုေတာ့ ideal-types ေတြျဖစ္တဲ့ imposed transition အေနနဲ႔ ကၽြန္ေတာ္မျမင္သလို pacted transition လို႔လဲ မထင္ဘူး။ စပ္ၾကားအစိုးရ (hybrid regime) လို႔ ေျပာဖို႔ရာကလဲ အသြင္ကူးေျပာင္းေရးေဘာင္ (transition paradigm) ထဲက မထြက္ႏိုင္ဘူးျဖစ္ေနမယ္။ ဒါဆိုရင္ ေတာမတ္စ္၊ ကာရုိးသားစ္ (Thomas Carothers) ေျပာသလို အျဖဴမဟုတ္ အမည္းမဟုတ္ ထာဝရစပ္ကူးမတ္ကူးကာလ မီးခိုးေရာင္ဇုံ (grey zone) အတြင္းက မထြက္ႏိုင္ရင္လဲ မျဖစ္ေသးဘူး။ ေလာေလာဆယ္ေတာ့ ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ ဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းမႈျဖစ္စဥ္ဟာ ရွိထားၿပီးသားပံုစံ ဘယ္တစ္ခုေနာက္ကိုမွ မလိုက္ဘဲ ေလးကြက္ဇယားအလည္မွာ ရွမစ္တာ ဆြဲျပတဲ့ တြင္းမည္းႀကီး (Black Hole) ထဲကိုသာ တျဖည္းျဖည္း ေျမာပါ နစ္ျမဳပ္ေနၿပီလို႔ ယူဆရဖြယ္ ရွိပါတယ္။

ၿငိမ္းခ်မ္းေရးကမ္းလွမ္းမႈလား။ အက်ပ္ကိုင္ၿခိမ္းေျခာက္မႈလား။

ARSA က သူတို႔အေနနဲ႔ တစ္ဖက္သတ္ အပစ္အခတ္ရပ္စဲေၾကာင္း ေၾကညာထားတဲ့ ရက္ကုန္ေတာ့မယ္ဆိုတာရယ္၊ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးအတြက္ ေဆြးေႏြးခ်င္တယ္လို႔ ေျပာတာရယ္ကို ႏိုင္ငံတကာမီဒီယာေတြက ဒီေန႔ သတင္းထုတ္လႊင့္သြားတယ္။ ဒါဟာ ခပ္ပါးပါးအုပ္ထားတဲ့ အက်ပ္ကိုင္ ၿခိမ္းေျခာက္မႈ (blackmail) ဆိုတာ မ်က္ေျခမျပတ္ၾကဖို႔ လိုပါတယ္။
အျပစ္မဲ့ျပည္သူေတြအေပၚမွာ ARSA က်ဴးလြန္ထားတဲ့ အလြန္ႀကီးမားတဲ့ ေသြးထြက္သံယို လုပ္ရပ္ေတြ ရွိေနရက္နဲ႔ေတာင္ အေနာက္ႏိုင္ငံအစိုးရေတြ၊ အသင္းအဖြဲ႕ေတြနဲ႔ သတင္းဌာနႀကီးေတြက ျပစ္တင္ရွဳတ္ခ်မႈ မျပဳတဲ့အျပင္ ျမန္မာႏိုင္ငံအေနနဲ႔ ရုိဟင္ဂ်ာ/ဘဂၤါလီအေရးကို လိုက္ေလ်ာေပးဖို႔ ေတာင္းဆိုေနတာဟာ သေဘာရုိး မဟုတ္ဘူး။

အေနာက္ႏိုင္ငံႀကီးေတြဟာ 'မင္းတို႔ ဒီကိစၥကို ေျဖရွင္းမေပးရင္ ရုိဟင္ဂ်ာ/ဘဂၤါလီေတြရဲ႕ အၾကမ္းဖက္တိုက္ခိုက္မႈေတြ၊ ပုန္ကုန္ထၾကြမႈေတြ ထပ္ျဖစ္လာမယ္၊ ဆက္ျဖစ္လာမယ္' စသျဖင့္ နိမိတ္ျပစကားေတြကိုပဲ တတြင္တြင္ေျပာေနၿပီး အၾကမ္းဖက္သမားေတြရဲ႕ အႏၱရာယ္ကေန ျမန္မာႏိုင္ငံကို ကာကြယ္ေရးအတြက္ေတာ့ ဘာတစ္ခုမွ မကူညီပါဘူး။ မီးေလာင္ရာ ေလပင့္သာ လုပ္တယ္။ ေနာက္တစ္ခ်က္က 'တို႔ေျပာတဲ့အတိုင္း မင္းတို႔မလုပ္ရင္ ေနာက္ထပ္ ဒီထက္ႀကီးမားတဲ့ ႏိုင္ငံတကာဖိအားေတြနဲ႔ ရင္ဆိုင္ရမယ္။ မင္းတို႔ဘာသာ တာဝန္ယူရမယ္။' ဆိုၿပီး သတိေပးေနတဲ့ သေဘာမ်ိဳးလဲ ျဖစ္တယ္။

ဒါေၾကာင့္ ARSA ရဲ႕ ေၾကညာခ်က္ နဲ႔ ကမာ႔ၻ့မီဒီယာေတြရဲ႕ ဒီသတင္းကို တင္ဆက္ပံုဟာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးကမ္းလွမ္းမႈလား။ အက်ပ္ကိုင္ၿခိမ္းေျခာက္မႈလား ေစ့ေစ့ေတြးရင္ ေရးေရးမက ေပၚႏိုင္ပါတယ္။ ျမန္မာ့လူ႔အဖြဲ႕အစည္းကိုလဲ သစ္ပင္တစ္ပင္ခ်င္းပဲ ျမင္ၿပီး ေတာအုပ္ကို မျမင္တာမ်ိဳး မအၾကေစခ်င္ဘူး။

The ability of Burmese society to think critically and make quality arguments and counter-arguments is creduously deficient.

The self-styled liberal camp mainly driven by western funders' agenda would just vomit any monkey meat being fed to them and ape any rhetorics or actions of the benefactors. The dogmatic nationalist groups, on the other hand, would gleefully and insensitively take part in low and resentful speech and assaults, often to their own detriment.

The result is that Burma's antagonists (including some of our regional neighbors) think we are stupid or blindfolded and that they could manipulate what they want. Those external contenders have become emboldened due to the lack of nuanced and worthy discussion in Burmese media and public forum. 

Burmese intellectuals can also be found at the two extremes. Living abroad, some are only using the country's woes and challenges for their own intellectual masturbation. Others do not live up to the level of producing balanced and truthful analyses.