စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်သူများအနေနဲ့ ဘယ်ရည်မှန်းချက်တွေကို ရရှိရင် အောင်မြင်ရန် နီးစပ်ပြီလို့ ယူဆတဲ့ အညွှန်းကိန်းအများစုက ပြည်ပရှိ အပြောင်းအလဲ အချက်အလက်များ/နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး အကြောင်းခြင်းရာများဖြစ်နေပါတယ်။ ဥပမာ၊ အမေရိကန်ရေတပ်သ‌င်္ဘော၊ Quad လေးနိုင်ငံလုံခြုံရေးအစည်းအဝေး၊ အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးရဲ့ ဂျပန်နိုင်ငံခရီးစဉ်၊ တောင်တရုတ်ပင်လယ်ထဲက တရုတ်နဲ့ အခြားနိုင်ငံတွေရဲ့ ထိပ်တိုက်တွေ့မှု၊ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံ၊ လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ လူ့အခွင့်အရေးကောင်စီက သတင်းများစသဖြင့် ဖြစ်ပါတယ်။ တဖန် ပြည်ပနိုင်ငံခေါင်းဆောင်များ၊ ကုလသမဂ္ဂသံတမန်များ၊ ကိုယ်စားလှယ်များ၊ အစီရင်ခံစာတင်သွင်းသူများ၊ သတင်းစာဆရာပေါင်းစုံက လူမှုမီဒီယာမှာ အတိုအထွာရေးတင်သမျှ၊ ကြေညာချက်မျိုးစုံထုတ်သမျှမှာလည်း အားတက်စရာ အရိပ်အယောင်ကို ရှာဖွေညွှန်းဆိုကြပါတယ်။ ဒီလိုပုံစံ အောင်ပွဲမျှော်နေတဲ့ ကြောင်းကျိုးယုတ္တိက မိမိနိုင်ငံပြင်ပရှိ ကြီးမားတဲ့အင်အားတစ်ခုက ပြည်တွင်းအခြေအနေအရပ်ရပ်ကို ပြောင်းလဲသွားအောင် လုပ်ဆောင်ပေးနိုင်မယ်လို့ ယုံကြည်တာဖြစ်တယ်။ အင်္ဂလိပ်လိုပြောရရင် externally-imposed change ကို မျှော်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ နိုင်ငံတကာဖိအားက မည်မျှပင် ကြီးမားပြင်းထန်ပါစေ၊ ပြည်တွင်းမှာ အပြောင်းအလဲဖြစ်ပေါ်ဖို့ ဘုံထွက်ပေါက်တစ်ခု တွေ့ရှိနိုင်ဖို့ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို မမေ့ဖို့လိုပါတယ်။ သွေးထွက်သံယို အကြမ်းဖက်မှု အများကြီးဖြစ်ခဲ့ပြီးတဲ့ တွန်းလှန်မှုတစ်ခုဟာ နောက်ထပ် အတွင်းအပြင် အကြမ်းဖက်မှုတွေ ဆက်ဖြစ်ပြီး ပြောင်းလဲသွားခဲ့တယ်ဆိုရင်တောင် ဖြစ်ပေါ်လာမယ့် ပဋိပက္ခလွန်အခင်းအကျင်းဟာ စိတ်ကူးယဉ်ထဲကလို ဘယ်တော့မှ ငြိမ်းချမ်းပြည့်စုံသော အခင်းအကျင်း ဖြစ်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဆုံးမှာ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးရေးကသာ ဘုံထွက်ပေါက်တစ်ခုကို ရှာဖွေနိုင်ဖို့ အထောက်အကူပြုပါလိမ့်မယ်။

အဓမ္မနဲ့ အဓမ္မကြားကတိုက်ပွဲ

 နိုင်ငံရေးတိုက်ပွဲမှာ ဓမ္မနဲ့ အဓမ္မဆိုပြီး သုံးစွဲကြတာကလည်း သိပ်မဟုတ်ပါဘူး။ တကယ်တော့ ဓမ္မ၊ အဓမ္မဆိုတာက ဗုဒ္ဓဝါဒ ဝိနစ္ဆယ အငြင်းပွားဖွယ် ကိစ္စရပ်များမှာ အများဆုံး သုံးစွဲတာဖြစ်ပါတယ်။ ဘယ်အယူဝါဒကတော့ ဘုရားဟောနဲ့ ကိုက်ညီလို့ ဓမ္မ၊ ဘယ်အယူဝါဒကတော့ ဘုရားဟောနဲ့ မကိုက်ညီလို့ အဓမ္မဆိုပြီး သတ်မှတ်ကြတာဖြစ်တယ်။ အင်္ဂလိပ်လို nature ကို သဘာဝဓမ္မ၊ realism ကို ဒိဋ္ဌဓမ္မဝါဒ စသဖြင့် မြန်မာဘာသာ ပြန်ဆိုသုံးနှုန်းကြတာလည်း ရှိတယ်။ နိုင်ငံရေးမှာ ဓမ္မနဲ့ အဓမ္မဆိုပြီး ယူသုံးစွဲနေတာက လူပြိန်းနားလည်သလို တရားမှုနဲ့ မတရားမှု၊ အမှန်နဲ့ အမှားကို လောကဝေါဟာရအားဖြင့် နားလည်အောင် ဖော်ညွှန်းခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။ လောကီသဘော နိုင်ငံရေးကျင့်စဉ်အရပြောရရင် နှစ်ဖက်လုံးဟာ အဓမ္မတွေလည်း ဖြစ်နေနိုင်ပါတယ်။ ဒါဆိုရင် အဓမ္မနဲ့ အဓမ္မကြားက တိုက်ပွဲဆိုတာလည်း ရှိနိုင်ပါတယ်။

 အကြမ်းဖက်မှုခံရရင် 'ဥပဒေနဲ့အညီ' မိမိကိုယ်ကို ခုခံကာကွယ်ပိုင်ခွင့်ရှိတယ်လို့ စာထုတ်လိုက်တော့ ဘာထူးသွားမှာလဲ။ 'မင်းမဲ့ဝါဒ' အတွေးအခေါ်မှာ အစိုးရရှိတယ်ဆိုတာတောင် လက်မခံချင်လို့ တရားတဲ့ဥပဒေလည်း ချိုးဖောက်ပြကြသေးတာပဲ။ စာမထုတ်လည်း လူတွေက ကိုယ့်အသားထိလာရင် ပြန်လုပ်တာပါပဲ။ 'ဥပဒေနဲ့အညီ' ပြန်ချခွင့်ပေးတယ်ဆိုတာက 'နိုင်ငံရေးကိစ္စ' မဟုတ်ဘူးလား။

အခု နစက ဘက်က ပြောပြနေတဲ့ ဇာတ်ကြောင်းတွေကို တစ်ချက်ကြည့်လိုက်ဦး။ လူအုပ်က ရဲစခန်းကို လာတိုက်တာ၊ စက်ရုံတွေကို မီးရှို့တာ၊ မီးသတ်ကားတွေ မီးငြှိမ်းဖို့လာတာကို ပိတ်ဆို့တာတွေလို့ပဲ ပြောနေပြီ။ လူအကျအဆုံး၊ ပစ္စည်း ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုတွေကိုပြပြီး တပ်ကို "လက်မြှောက်ပါပြီ"လို့ ထွက်လာအောင်၊ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး စကားပြောလာအောင်တော့ လုပ်လို့မရနိုင်ဘူးထင်တာပဲ။

__________________________________

စီအာပီအိပ်ချ်ရဲ့ ယနေ့စာထွက်လာအပြီးမှာ နွေဦးတော်လှန်ရေးကို အကြမ်းမဖက်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုလို့ မခေါ်ဆိုနိုင်တော့ပါဘူး။ စီအာပီအိပ်ခ်ျဟာလည်း စစ်တပ်နည်းတူ 'ဥပဒေ'ကို အသုံးချပြီး မိမိကိုယ်ကို ခုခံကာကွယ်ရန် အကြောင်းပြချက်နဲ့ အကြမ်းဖက်မှုကို အားပေးတဲ့ အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သွားပါပြီ။ ပြည်တွင်းလက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခသစ်တစ်ခုစီကို လမ်းကြောင်းတင်ပေးရာ ရောက်ပါတယ်။

 နစက အနေနဲ့ ဒေါက်တာဆာဆာ၊ ထင်လင်းအောင် နဲ့ ကုန်ကုန်ပြောရရင် CRPH ခေါင်းဆောင်တွေကိုတောင် သိပ်အရေးပါတယ်လို့ ထင်ဟန်မရှိပါဘူး။ လက်ရည်တူပြိုင်ဘက်များမဟုတ်ဘူးလို့ ယူဆပါလိမ့်မယ်။ ဦးကျော်မိုးထွန်း၊ ဒေါက်တာဇော်ဝေစိုး၊ ဒေါက်တာဝင်းမြတ်အေးတို့လို ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးတွေကိုတော့ ပညာရှင်တွေလည်းဖြစ်၊ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုလည်း ကြီးမားတဲ့အတွက် သူတို့လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်မှု‌မှန်သမျှကို ပိုမိုသတိထားတုံ့ပြန်လိမ့်မယ်။ နစက မီဒီယာက သတင်းတွေမှာလည်း ဒီအချက်ဟာ ပေါ်လွင်ပါတယ်။ CRPH ၊ ဒေါက်တာဆာဆာ တို့ကကျတော့ တစ်ဒင်္ဂမှာ လူကြိုက်များထောက်ခံမှုနဲ့ လူထုစိတ်အင်အားကို အများကြီး ဆွဲတင်ပေးနိုင်ပေမယ့် ရေရှည်တိုက်ပွဲမှာ ခြေမပေါ်နိုင်ပါဘူး။ အပေါ်ယံတက်ကြွလှုပ်ရှားမှု ဆန်ပါတယ်။

 ဒီနိုင်ငံရေးလိပ်ခဲတည်းလည်းဖြစ်နေမှုကို အမြန်ပြီးဆုံးစေချင်ပြီ။ လက်ရှိအခြေအနေဟာ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံး ဆုံးရှုံးရမယ့် သူရှုံး-ကိုယ်ရှုံးရလဒ် (lose-lose outcome) ကိုသာ ဦးတည်နေတာဖြစ်တယ်။ အဆုံးရှုံးဆုံး ဖြစ်မှာကတော့ မြန်မာနိုင်ငံပဲ။ နိုင်သူမရှိတဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်တယ်။ နိုင်တဲ့သူလည်း ရှုံးမှာပဲ။ ရှုံးတဲ့သူလည်း ရှုံးတာပဲ။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံကို ချွတ်ခြုံကျနိုင်ငံ (failed state) အဖြစ် အရင်တွန်းပို့ပြီးမှ ပြန်လည်ထူထောင်ဖို့ဆိုတာ အင်မတန်အမြော်အမြင်နည်းရာ ရောက်တယ်။ ဒီစကားက နှစ်ဖက်လုံးကို ပြောရမယ့်စကားဖြစ်တယ်။ ဒီလိုပြောရင်လည်း အခုအချိန်မှာ တစ်ဖက်နဲ့ တစ်ဖက် သူ့အပြစ်၊ ကိုယ့်အပြစ် လက်ညှိုးထိုး ပြစ်တင်ကြဦးမှာပဲ။ သို့သော် ဒီအခြေအနေ ဒီအတိုင်းဖြစ်လာရမယ်လို့ မဖြစ်မနေ မရှောင်လွဲနိုင်ခဲ့တာ (inevitability) မျိုး လုံးဝ မရှိပါ။ ဘက်တစ်ဖက်စီက တည်ဆောက်လာခဲ့တဲ့ ပြောဆိုသုံးနှုန်းမှု (discourse)၊ ဇာတ်ကြောင်းဖွဲ့ပုံ (narratives) ၊ ရန်/ငါခွဲမှု (securitization) တွေ ရှိကြပါတယ်။ နောက်ဆုံး အဲဒီအရာတွေမှာ မိမိဘာသာ မိမိပြန်ပတ်မိ၊ ပိတ်လှောင်မိပြီး စိတ်ကြံစည်တာနဲ့ နုတ်ကပြောထွက်သမျှက ပြုမူလုပ်ဆောင်မှုတွေ ဖြစ်လာတဲ့အခါ အကျပ်အတည်းက ရုပ်လောကမှာ အကြမ်းစားပေါ်လွင် ဆိုးဝါးလာတာဖြစ်တယ်။ တစ်ဖက်က ကစားပွဲကို မတရား ဖျက်တယ်။ အခြားတစ်ဖက်ကလည်း ပွဲပျက်ပြီဆိုပြီး လိုက်နာဖို့ စည်းမျဉ်းမရှိတော့ဟန် ပြုမူတယ်။ စည်းမျဉ်းသစ်တွေ အပြိုင်ရေးဆွဲတယ်၊ အပြင်လူကို ခေါ်သွင်းချင်တယ်။ ခုံသမာဓိအနေနဲ့တော့ မဟုတ်၊ မိမိဘက် ပါဖို့အတွက်သာ ဖြစ်နေတယ်။ ခက်တာက အပြင်မှာ ကမ္ဘာ့အစိုးရ (world government) ဆိုတာ မရှိဘူး။ ဒီတော့ ခုံသမာဓိခေါ်ထားသူတချို့ကိုယ်တိုင်က ဖျာဝင်ခင်းကြတယ်။ ကမ္ဘာမှာ မြန်မာဟာ လတ်တလောမှာတော့ ဖျာခင်းစရာ နေရာပေါ့။ တကယ်ကြားဝင်ပေးနိုင်မယ့်သူတွေကိုလည်း ရန်လုပ် စကားလွန်ထားကြတော့ ဘေးလူတွေက မင်းတို့အသိုက်အမြုံကို မင်းတို့ဘယ်လောက်ပျက်အောင် ဖျက်ကြမလဲလို့သာ အံ့ဩခြင်းကြီးစွာနဲ့ ငေးကြည့်ရုံသာ။

 မိသားစုဝင်အချင်းချင်း ဆူဆူညံညံ အော်ဟစ် ရန်ဖြစ်တဲ့အခါ မနေနိုင်တဲ့ အရပ်က ကြားဝင်ဖြန်ဖြေပေးရလေ့ရှိပါတယ်။ လက်လွန်ခြေလွန်မဖြစ်ကုန်အောင် ဝင်ဆွဲပေးရပါတယ်။ ဝင်မဖြန်ဖြေဘဲ ဘေးကနေပြီး ဘယ်သူမှန်တယ်၊ ဘယ်သူမှားတယ်၊ ဘယ်သူက အိမ်ထောင်ဦးစီးရယ်လို့ အဆုံးအဖြတ်ပေးနေရမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းအဆင့်မှာတောင် တန်းတူရည်တူ အဆက်ဆံမခံရရင် လူအများစုဟာ မုန်းတီးနာကျည်းတတ်ကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် စေ့စပ်ဖြန်ဖြေဖို့ တာဝန်ရှိသူဆိုရင် အစကတည်းက ဘက်လိုက်မှုကင်းကြောင်း ပြသပြီး နှစ်ဖက်လုံးအပေါ် မျှတသော စိတ်သဘောထား ရှိရပါမယ်။ ဒီအချက် မပေါ်လွင်ခဲ့ရင် သူ့အနေနဲ့ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းသူနေရာကို ဝင်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ မဝင်နိုင်တဲ့အခါ ရန်ပွဲက ဆက်ဖြစ်နေပြီး အိမ်တွင်းပဋိပက္ခကို အသွင်ပြောင်းလဲဖို့ ကူညီဖို့ရာ မဖြစ်နိုင်တော့ပါဘူး။ စေ့စပ်ဖြန်ဖြေသူနေရာက မနေချင်ဘူး၊ လမ်းဘေးက ပွဲကြည့်သူတွေလိုပဲ နှစ်ဖက် ပင်ပန်းတဲ့အထိ သတ်ကြပေါ့၊ အဲဒီအိမ်လည်း မီးလောင်ပြာကျရင်ကျလို့ သဘောထားနိုင်ရင်တော့ မပြောတတ်ပါ။

 "အဆုံးသတ်တိုက်ပွဲ" ဆိုတာက ကွန်မြူနစ်ဝေါဟာရလို့ဆိုရမယ်။ ပါရီကွန်မြူးန်အပြီး အင်တာနေရှင်နယ် (L'internationale) သီချင်းကို စပ်တဲ့အခါ "C'est la lutte finale" (အင်္ဂလိပ်လို 'Tis the final conflict) ဆိုတဲ့ စာသားပါခဲ့တယ်။ ဘာပဲပြောပြော အဆုံးသတ်တိုက်ပွဲ လို့ပြောသံကြားတိုင်း လက်ဝဲအယူဝါဒတွေကိုသာ သွားအမှတ်ရမိတာတော့ အမှန်ပဲ။ တော်လှန်ရေးတစ်ရပ်ဟာ တစ်စုံတစ်ရာကို ဆန့်ကျင်ရုံသာဖြစ်ပြီး အိုင်ဒီအိုလိုဂျီမပါရင်ရော လေးနက်မှုရှိမလား မပြောတတ်ပါ။ ဘူဇွာတော်လှန်ရေးဆိုရင်တော့ အဆုံးသတ်တိုက်ပွဲလို့ ဆိုနိုင်မှာ မဟုတ်ပါ။