မစင္ကေန ေသာက္သံုးလို႕ရတဲ့ေရအျဖစ္ ေျပာင္းလို႕ရၿပီဆိုတာကို သင္သိပါသလား။
မိုက္ခရုိေဆာ့ဖ္ကို တည္ေထာင္သူ ဘီလ္ ဂိတ္စ္ရဲ႕ ဂိတ္စ္ေဖာင္ေဒးရွင္းဟာ ကမာၻ႕က်န္းမာေရးသုေတသန လုပ္ငန္းေတြအတြက္ေဒၚလာသန္းေပါင္းမ်ားစြာ စိုက္ထုတ္ လွဴဒါန္းလ်က္ရွိတဲ့ အဖြဲ႔အစည္းျဖစ္တယ္ဆိုတာကိုေရာ သိပါသလား။

ေဖာင္ေဒးရွင္းရဲ႕နာမည္အျပည့္စံုက 'ဘီလ္ႏွင့္ မလင္ဒါ ဂိတ္စ္ ေဖာင္ေဒးရွင္း' လို႔ေခၚၿပီး ဘီလ္ ဂိတ္စ္ရယ္၊သူ႔ဇနီး မလင္ဒါ ဂိတ္စ္ရယ္၊ သန္းၾကြယ္သူေဌးႀကီး ဝါရင္ ဘတ္ဖက္ တို႔ သံုးဦးက ရွယ္ယာဝင္လူႀကီးမ်ားအျဖစ္ ပါဝင္ၾကပါတယ္။ ဂိတ္စ္ေဖာင္ေဒးရွင္းအေနနဲ႕ က်န္းမာေရးသုေတသနကို စိတ္ဝင္စားတာ မဆန္းဘူးဆိုႏိုင္ေပမယ့္ ဘီလ္ရဲ႕ တီထြင္ခိုင္းတဲ့ တခ်ိဳ႕နည္းပညာေတြကေတာ့ ထူးဆန္းပါတယ္။

၂၀၁၅ ခုႏွစ္မွာ ဘီလ္ ဂိတ္စ္ဟာ သူတီထြင္ခိုင္းခဲ့တဲ့ မစင္ကေန ေသာက္ေရအျဖစ္ေျပာင္းေပးတဲ့ စက္ကေန ထြက္လာတဲ့ေရကို ကိုယ္တိုင္ ေသာက္ျပခဲ့ပါတယ္ (ပံု ၁)။ ေနာက္ၿပီး အိမ္သာစိန္ေခၚပြဲ ဆိုတဲ့ ေဒၚလာ တစ္သိန္းဆုေပးတဲ့ ၿပိဳင္ပြဲတစ္ခု လုပ္တယ္။ အဲဒီပြဲမွာ အိမ္သာကေနၿပီး မိသားစုတစ္စုစာ လွ်ပ္စစ္နဲ႔ ဟိုက္ဒရုိဂ်င္ထုတ္ေပးႏိုင္တဲ့ ကာလီဖိုးနီးယား နည္းပညာတကၠသိုလ္အသင္းရဲ႕ အိမ္သာဒီဇိုင္း (ပံု ၂) က အႏိုင္ရသြားတယ္။ တျခားၿပိဳင္ပြဲဝင္အသင္းေတြရဲ႕ ဒီဇိုင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးမွာလဲ ေရသန္႔နဲ႔ ဓာတ္သတၱဳေတြ ထြက္တဲ့ အိမ္သာေတြကို ေတြ႕ခဲ့ရတယ္။ ကြန္ဒုန္း တီထြင္ၿပိဳင္ပြဲကိုလဲ လုပ္ခဲ့ပါေသးတယ္။ ဒီလို ဆန္းဆန္းျပားျပား နည္းပညာေတြကို တီထြင္ခိုင္းရျခင္းရဲ႕ ရည္ရြယ္ခ်က္က ဘာလဲဆိုတာ မသိရဘူး။

လက္ေတြ႔မွာ ျမင္ေတြ႔ေနရတာကေတာ့ ဂိတ္စ္ေဖာင္ေဒးရွင္းဟာ ေဆးကုမၸဏီႀကီးေတြ၊ ေဆးသုေတသနလုပ္ငန္းေတြ၊ ကမာၻ႔က်န္းမာေရးအဖြဲ႔ႀကီးတို႔ကို အႀကီးအက်ယ္ ေငြေၾကးေထာက္ပံ့ေပးေနတာပဲ။ သူေထာက္ပံ့တဲ့ အဖြဲ႕ေတြ၊ ကုမၸဏီေတြမွာလဲ ဂိတ္စ္ေဖာင္ေဒးရွင္းရဲ႕ ကိုယ္စားလွယ္ရုံးခန္းေတြ ထားရွိၿပီး သုေတသနလုပ္ငန္းေတြကို အနီးကပ္ ေစာင့္ၾကည့္တယ္။ သူ႕ဆီကပိုက္ဆံရတဲ့ ကုမၸဏီနဲ႕ သုေတသနအဖြဲ႕ေတြက အာဖရိကတိုက္နဲ႔ အာရွတိုက္မွာရွိတဲ့ ဖြံ႕ၿဖိဳးဆဲႏိုင္ငံက ဆင္းရဲသားလူတန္းစားေတြကို ေဆးဝါးအသစ္ေတြ၊ ကာကြယ္ေဆးအသစ္ေတြ စမ္းသပ္ဖို႕အတြက္ သံုးတယ္။ ဒီလိုစမ္းသပ္မႈမ်ိဳးလုပ္ဖို႔ ကာယကံရွင္ေတြရဲ႕ သေဘာတူညီခ်က္လိုေပမယ့္ ဖြံ႕ၿဖိဳးဆဲႏိုင္ငံေတြမွာ ျဖစ္ေလ့ျဖစ္ထရွိတဲ့အတိုင္း ရပ္ရြာလူႀကီးက စည္းရုံးလို႔ ဘာမွန္းေသခ်ာမသိဘဲ အစမ္းသတ္ခံသူေတြလဲရွိတယ္။ ေဆးေသာက္တာ၊ ထိုးတာ အဆင္မေျပတဲ့အခါက်ေတာ့ တရားရုံးေတြ ေရာက္၊ ျပႆနာေတြတက္ၾကတယ္။

မၾကာေသးခင္ကေတာ့ ေဖာင္ေဒးရွင္းကေန 'ဘီလ္ႏွင့္ မလင္ဒါ ဂိတ္စ္ က်န္းမာေရးသုေတသန သိပၸံ' ဆိုၿပီး က်န္းမာေရးသုေတသန အဖြဲ႕သစ္တစ္ခု ထပ္မံ တည္ေထာင္လိုက္တဲ့အတြက္ ကမာၻ႔က်န္းမာေရးနယ္ပယ္မွာ ဘီလ္ ဂိတ္စ္အေနနဲ႕ ႀကီးစိုးလႊမ္းမိုးဖို႔ ႀကိဳးစားေနၿပီလားလို႔ ေဝဖန္သူေတြက သံသယရွိၾကတယ္။ သူေလွ်ာက္ထြင္ခိုင္းခဲ့တဲ့ နည္းပညာေတြကလဲ ဆင္းရဲတဲ့ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းက လူမႈအေျခအေနေတြနဲ႔ ဆီေလ်ာ္မႈမရွိဘူး။ အသံုးမဝင္ဘူးဆိုၿပီး ေထာက္ျပၾကတယ္။

နည္းပညာဆိုလို႔ ေယးလ္တကၠသိုလ္က ႏိုင္ငံေရးသိပၸံနဲ႔ မႏုႆေဗဒပညာရွင္ ဂ်ိမ္း စီ စေကာ့ ေရးထားတာေလးကိုလဲ သြားသတိရမိတယ္။ သိပၸံနဲ႔နည္းပညာ အမ်ိဳးမ်ိဳး ဘယ္လိုပဲ တိုးတက္တယ္ဆိုေစ လူသားရဲ႕ အေရးႀကီးဆံုးေတြ႔ရွိတဲ့ နည္းပညာကေတာ့ မီး ပါပဲ။ မီးကိုေမႊးၿပီး ခ်က္ျပဳတ္ စားေသာက္ႏိုင္လာတဲ့အခ်ိန္ကစၿပီး လူဟာ စားတဲ့ အစားအစာကေန စြမ္းအင္ ပိုထုတ္လုပ္ႏိုင္လာတယ္။ ဒါေၾကာင့္ လူရဲ႕အစာအိမ္ဟာက်ံဳ႕သြားၿပီး ဦးေႏွာက္က ပိုႀကီးလာတယ္။ မီးဟာ ပတ္ဝန္းက်င္ကို ပိုျမင္လာေအာင္ အလင္းေရာင္ေပးရုံသာမက သားေကာင္ေတြကို ရွင္းလင္း ေျခာက္လွန္႔လာႏိုင္ေစတယ္။ အာဖရိကတိုက္ ေတာင္ပိုင္းက တခ်ိဳ႕ဂူနံရံေတြရဲ႕ ေက်ာက္လႊာအထပ္ထပ္မွာ က်န္ခဲ့တဲ့ အရုိးစုေတြကို သုေတသီေတြ ေလ့လာၾကည့္တယ္။ မီးကို မေတြ႕ရွိခင္အခ်ိန္က ေက်ာက္လႊာေတြမွာ တျခားအသားစားသတၱဝါေတြက စားထားတဲ့ လူရုိး အပိုင္းအစေတြကို ေတြ႕ရတယ္။ စားတဲ့အေကာင္ေတြရဲ႕ အရုိးစုကေတာ့ အျပည့္ေတြ႕ရတယ္။ မီးကို အသံုးျပဳတတ္ၿပီးတဲ့ကာလမွာေတာ့ လူေတြရဲ႕ အရုိးစုေတြက အျပည့္ရွိၿပီး အသားစားသတၱဝါေတြရဲ႕ အရုိးကေတာ့ အၾကြင္းအစေလာက္ပဲ က်န္ေတာ့တယ္။ မီးေမႊးတဲ့နည္းပညာဟာ စားတာနဲ႔ အစားခံရတာကို ခြဲျခားေပးလိုက္တာပါပဲ။

အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာႏိုင္ငံေရးမွာ ေခါင္းေဆာင္ေတြ ဘာေၾကာင့္ လိမ္ၾကသလဲ ဆိုတဲ့အေၾကာင္းကို ရွီကာဂိုတကၠသိုလ္က ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပါေမာကၡ ဂၽြန္ ေဂ် မီယာရွိင္းမားက ေလ့လာထားတာရွိတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒုကၡသည္ေတြ လိမ္လည္ၾကတဲ့ အေၾကာင္းအရာကိုေတာ့ ေလ့လာထားတာ မေတြ႕ရသေလာက္ပဲ။ သူတို႔ ျဖတ္သန္းခဲ့ရတဲ့ ဒုကၡေတြ၊ အခက္အခဲေတြကို လူသားခ်င္း စာနာၿပီး ကရုဏာသက္တာေၾကာင့္လဲ ျဖစ္မယ္။ မိမိအိုးအိမ္နဲ႔ ေနရပ္ကို ထြက္ေျပးလာတဲ့ ဒုကၡသည္ေတြအေပၚ မယံုသကၤာစိတ္ျဖစ္ရမွာကိုေတာင္ ႏိုင္ငံေရးအရ မမွန္ကန္ဘူးလို႔ေသာ္လည္းေကာင္း၊ က်င့္ဝတ္သိကၡာနဲ႕ မညီဘူးလို႕ေသာ္လည္းေကာင္း ယူဆၾကလို႔ျဖစ္တယ္။

ဒါေပမဲ့ အခုျဖစ္ေနတဲ့ ရခိုင္အေရးမွာ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ဘက္ ေျပးသြားတဲ့ ဒုကၡသည္တခ်ိဳ႕ရဲ႕ စြပ္စြဲခ်က္ေတြကို ေသေသခ်ာခ်ာ ေလ့လာၿပီး ေမးခြန္းထုတ္စရာျဖစ္လာတယ္။ လူေတြကို သတ္ၿပီး အပိုင္းပိုင္း ျဖတ္တယ္၊ ကေလးေတြကို မီးပံုထဲ ပစ္ခ်တယ္၊ အုပ္စုလိုက္ မုဒိန္းက်င့္တယ္ဆိုၿပီး ေျပာေနတာေတြမွာ အမွန္တရား ဘယ္ေလာက္ပါမလဲ၊ ခ်ဲ႕ကားတာ သို႕မဟုတ္ မမွန္မကန္ လီဆည္တာ ဘယ္ေလာက္ပါမလဲ။ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ရဲ႕ မိန္႔ခြန္းနဲ႕ပတ္သက္ၿပီး သူတို႔ထင္တာကို ေလွ်ာက္ေျပာတဲ့အထဲမွာ အမွားေတြ၊ ေရွ႔ေနာက္မညီ အဆီအေငၚမတည့္တာေတြ အမ်ားႀကီးပဲ။

မီဒီယာနဲ႔ ပညာရွင္အသိုင္းအဝိုင္းတခ်ိဳ႕ကေတာ့ ဒါဟာ စာမတတ္ ေပမတတ္၊ အဖိႏွိပ္ခံ နင္းျပားေတြရဲ႕ ေတာ္လွန္မႈ၊ အားနည္းသူေတြရဲ႕ လက္နက္လို႔ သံုးသပ္ေကာင္း သံုးသပ္မယ္။ သို႕ေသာ္ မ်က္ေမွာက္ေခတ္ကမာၻရဲ႕ ဖြဲ႕စည္းတည္ေဆာက္ထားပံုကိုလဲ ထည့္စဥ္းစားဖို႔ လိုလိမ့္မယ္။ ရုိဟင္ဂ်ာ/ဘဂၤါလီဒုကၡသည္ေတြဟာ သီးျခားတည္ရွိေနတဲ့ အစုအဖြဲ႕ေတြမဟုတ္ဘူး။ သူတို႔ရဲ႕ အမည္လကၡဏာကို အခ်ိန္ယူ တည္ေဆာက္ေပးထားတဲ့၊ သူတို႔ေျပာဆိုလုပ္ကိုင္သမွ်ကို ဆပြားေပးမယ့္ အင္အားႀကီး ႏိုင္ငံတကာ အဖြဲ႕အစည္း၊ အစိုးရ၊ လူပုဂၢိဳလ္နဲ႕ မီဒီယာကုမၸဏီေတြရွိတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သူတို႔ေျပာတာ လံုးဝ အမွားေတြ ျဖစ္ေနရင္ေတာင္ ေနာက္ဆက္တြဲ ရုိက္ခတ္မႈေတြက ေလွ်ာ့တြက္လို႔မရေအာင္ ႀကီးမားတယ္။ အေၾကာင္းအရာတစ္ခုအေပၚမွာ အာရုံစူးစိုက္မႈကာလ အင္မတန္တိုေတာင္းတဲ့ ႏိုင္ငံတကာမီဒီယာဟာ ရုိဟင္ဂ်ာအေရးမွာေတာ့ အခုအထိ အသံဆူေလာင္လို႕ ေကာင္းဆဲပဲ။

တစ္နည္းေျပာရရင္ ျမန္မာႏိုင္ငံအတြက္ ရုိဟင္ဂ်ာနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ဖိအားဟာ ေအာက္ေျခကေရာ အထက္ကပါ လာေနတာျဖစ္တယ္။ ေအာက္ေျခမွာ သိန္းနဲ႔ခ်ီတဲ့ လူဦးေရ ထြက္ေျပးရတယ္၊ အစာေရစာျပတ္လတ္ေနၿပီဆိုတာနဲ႔တင္ လူသားခ်င္းစာနာမႈဆိုင္ရာ ကပ္ေဘးဒုကၡႀကီးတစ္ခုကို လက္ေတြ႕မ်က္ေတြ႔ ပံုေဖာ္ၿပီး ျဖစ္ေနတယ္။ အထက္က တက္ၾကြလႈပ္ရွားသူေတြကေတာ့ ျပႆနာကို သူတို႔လိုခ်င္တဲ့ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ဥပေဒေဘာင္ေတြထဲ ဆြဲထည့္တာ၊ ဘာသာေရးလူမ်ိဳးေရးလႈံ႕ေဆာ္ၿပီး ဆင္တူရာ အမည္လကၡဏာအုပ္စုေတြကို ေခၚသြင္းလႈံ႕ေဆာ္တဲ့ နည္းလမ္းကို သံုးတယ္။ ဒီၾကားထဲ အၾကမ္းဖက္မႈကို က်င့္သံုးတဲ့ ႏိုင္ငံတကာနဲ႕ အခ်ိတ္အဆက္ရွိတဲ့ စစ္ေသြးၾကြေတြကလဲ ရွိေနတယ္။
ရုိဟင္ဂ်ာ/ဘဂၤါလီေတြကို ႏိုင္ငံမဲ့ေတြလို႔ သရုပ္ေဖာ္ေလ့ရွိတဲ့အတြက္ ဥေရာပသားေတြက တစ္ခါတစ္ေလ သူတို႔ဆီမွာရွိတဲ့ ရုိမာ/ဂ်စ္ပဆီလူမ်ိဳးေတြလိုမ်ိဳး ျမင္ေလ့ရွိပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ရုိမာေတြဟာ ႏိုင္ငံတစ္ခုခုကို အခ်ည္ေႏွာင္မခံဘဲ ေနၾကတာျဖစ္တယ္။ ၿပီးေတာ့ သူတို႔ရဲ႕ အမည္လကၡဏာကို မရွက္မရြံ႕ ဂုဏ္ယူလာၾကဖို႕၊ အေျခတက်ေနထိုင္ လုပ္ကိုင္စားေသာက္ဖို႕ တိုက္တြန္းၾကရတာျဖစ္တယ္။ ရုိဟင္ဂ်ာဆိုသူေတြကေတာ့ သူတို႔ဟာ နယ္ေျမတစ္ခုမွာ ေနထိုင္ အသက္ေမြးခ်င္တယ္။ ဒါ့အျပင္ သူတို႔ေနတဲ့ ေနရာဟာ သူတို႕ရဲ႕ ဘိုးဘြားဘီဘင္ပိုင္ေျမဆိုတဲ့ ေတာင္းဆိုမႈမ်ိဳးကိုလဲ လုပ္တယ္။ ရုိဟင္ဂ်ာဆိုတဲ့ လူမ်ိဳးအမည္ဟာလဲ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔ လူမႈေရးရည္ရြယ္ခ်က္အတြက္ ဖန္တီးတည္ေဆာက္ခဲ့တဲ့ အရာသာျဖစ္တယ္။ သူတို႔ဟာ ေခတ္သစ္ အမ်ိဳးသားႏိုင္ငံသေဘာတရားကေန စြန္႕ခြာ ထြက္ေျပးသူေတြ မဟုတ္ဘူး။ သူတို႔လႈပ္ရွားမႈကို ဦးေဆာင္သူေတြရဲ႕ စဥ္းစားေတြးေခၚပံုဟာ ႏိုင္ငံအေျချပဳ/ႏိုင္ငံဗဟိုျပဳ စဥ္းစားေတြးေခၚမႈသာ ျဖစ္တယ္။

အမ်ိဳးသားႏိုင္ငံအားလံုးဟာ အနည္းနဲ႔အမ်ား ေသြးထြက္သံယိုမႈေတြ၊ လိမ္ညာ လွည့္ျဖားမႈေတြ၊ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာအၾကပ္ကိုင္မႈေတြနဲ႕ တည္ေဆာက္ခဲ့တာလို႕ တခ်ိဳ႕က ဆိုၾကတယ္။ သို႔တေစ ႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံက လူမ်ိဳးတစ္မ်ိဳးအျဖစ္ အသိအမွတ္ျပဳမႈကို ခံလိုတဲ့၊ ႏိုင္ငံသားအျဖစ္ ေတာင္းဆိုခ်င္သူမ်ားအတြက္ အဲဒီႏိုင္ငံရဲ႕ ႏိုင္ငံသူႏိုင္ငံသားေတြနဲ႔ စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္း၊ ဥပေဒဓေလ့ထံုးတမ္းေတြကိုေတာ့ ေလးစားလိုက္နာေၾကာင္း ျပသဖို႔ လိုလိမ့္မယ္။ အမုန္းတရားနဲ႔ ေၾကာက္ရြံ႕မႈမွာ အေျခတည္ထားတဲ့ လူမ်ိဳးစုအခ်င္းခ်င္း ဆက္ဆံေရးေသာ္လည္းေကာင္း၊ ႏိုင္ငံနဲ႔ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းဆက္ဆံေရးေသာ္လည္းေကာင္း ေရရွည္မွာ မေကာင္းႏိုင္ဘူး။

ရခိုင္အေရးကို ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ ေနာက္တစ္ပတ္မွ စကားထြက္ေျပာမယ္ဆိုရင္ ေနာက္ေတာင္ ေနာက္က်ေနၿပီ။ ႏိုင္ငံေတာ္အေျချပ (State of the Union) မိန္႔ခြန္းလို႔ဆိုျပန္ေတာ့ တျခားအေၾကာင္းအရာေတြပါ လံုးေထြး ပါလာဦးမလားလဲ မေသခ်ာဘူး။

အခုအခ်ိန္အထိ ေဒၚစုရဲ႕ အမွား ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ လုပ္ျခင္းအမွား (errors of commission) ထက္ မလုပ္ျခင္းအမွားေတြ (errors of omission) ျဖစ္ပါတယ္။ ႏိုင္ငံေရးသမားဟာ ႏိုင္ငံေရးအလုပ္လုပ္ရမယ္။ ပဋိပကၡႀကီး ျဖစ္လာတဲ့အခါမွာလဲ ကိုယ့္ရဲ႕ ႏိုင္ငံေရးမူေဘာင္ထဲ ဝင္လာေအာင္ ပံုေဖာ္ရ၊ စည္းရုံးရမယ္။
ရခိုင္အေရးမွာ ARSA နဲ႔ တပ္ရဲ႕ စစ္ေရး၊ လံုျခံဳေရးအသြင္ ေဖာ္ေဆာင္မႈကို ျပည္သူနဲ႔ တိုက္ရုိက္ထိေတြ႔ စကားေျပာၿပီး ႏိုင္ငံေရး အမႈကိစၥ လုပ္ခဲ့သင့္တယ္။

အဆံုးမေတာ့ သူ႔ရဲ႕ တိတ္ဆိတ္ျခင္းဟာ ရန္သူၿပိဳင္ဖက္မ်ားကို လက္နက္တပ္ဆင္ေပးလိုက္သလို ျဖစ္ေစရုံသာမက မိတ္ေဆြမ်ားက ခုခံကာကြယ္ေပးဖို႔လဲ ခက္ခဲေစတယ္။ ႏိုင္ငံတကာနဲ႔ ျမန္မာျပည္သူေတြရဲ႕အာရုံကို လက္နက္ကိုင္ေတြရဲ႕ ကစားကြင္းျဖစ္တဲ့ လံုျခံဳေရးနယ္ပယ္ထဲက ဆြဲမထုတ္ႏိုင္ဘဲ ျဖစ္သြားေစတယ္။

ေတြးမိသမွ် ႏိုင္ငံေရးသိပၸံ ပညာေရး (political science education)

ECPR ညီလာခံမွာ "ႏိုင္ငံေရးသိပၸံ ပညာေရး အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာျဖစ္လာျခင္း၏ အက်ိဳးဆက္မ်ား" (The Consequences of the Internationalisation of Political
Science Education) ဆိုတဲ့ ေခါင္းစဥ္နဲ႔လဲ အထူးေဆြးေႏြးပြဲတစ္ခု ပါပါတယ္။ အဲဒီမွာ ဝင္ေဆြးေႏြးသူတစ္ေယာက္အျဖစ္ ပါဝင္တဲ့ ဖင္လန္ႏိုင္ငံက ဆရာေျပာတာက သူအလုပ္လုပ္တဲ့ တကၠသိုလ္မွာ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံကို သီးျခား႒ာန ထားမေပးေတာ့ေၾကာင္း၊ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံဆရာေတြဟာ မက္ခရုိေဘာဂေဗဒ ဆန္းစစ္ေလ့လာေရး (Macroeconomic Analysis) ဒါမွမဟုတ္ လူမႈသုေတသန (Social Research) ဌာနတစ္ခုခုေအာက္ သြားေနရေၾကာင္း ေျပာပါတယ္။ ေနာက္ၿပီး ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပညာဟာ တျခားဘာသာရပ္ေတြနဲ႔ ႏိႈင္းယွဥ္ရင္ သက္တမ္းႏုတဲ့ ဘာသာရပ္ျဖစ္တယ္။ ၁၉ ရာစုေလာက္မွာမွ အေမရိကန္မွာ စတင္ ေပၚေပါက္ခဲ့ၿပီး ဥေရာပေျမာက္ပိုင္း စကင္ေဒေနးဗီးယားႏိုင္ငံေတြမွာ ေရာက္ရွိ ထြန္းကားခဲ့တယ္။ ၿဗိတိန္နဲ႔ ျပင္သစ္တို႔ရဲ႕ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပညာအေပၚထားတဲ့ သတ္မွတ္ခ်က္ သေဘာထားကလဲ အေမရိကန္၊ စကင္ေဒေနးဗီးယားနဲ႔ မတူျပန္ဘူး။

ဒီဆရာ ေျပာသြားတဲ့အတိုင္း ၿဗိတိသွ်ပညာရွင္ေတြက ႏိုင္ငံေရးသိပၸံကို ႏိုင္ငံေရးအေတြးအေခၚသမိုင္းနဲ႔ ခြဲၿပီး ေလ့လာႏိုင္တယ္၊ ေလ့လာသင့္တယ္လို႔ မထင္ဘူး။ ျပင္သစ္အစဥ္အလာမွာလဲ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံမ်ား (political sciences) ဆိုၿပီး ဗဟုဝုဒ္အသံုးကို သံုးစြဲခဲ့တယ္။ အခုေခတ္ လူမႈသိပၸံမ်ား (social sciences) လို႔ သံုးသလိုမ်ိဳးပဲ။ ျပင္သစ္ရဲ႕ ႏိုင္ငံေရးေလ့လာမႈဟာ သမိုင္းဆိုင္ရာ လူမႈေဗဒ (historical sociology)၊ လူမႈမႏုႆေဗဒ (social anthropology) နဲ႔ ဥပေဒပညာ (law) ေတြကို ဦးစားေပးတယ္။ အထူးသျဖင့္ ဖြဲ႕စည္းအုပ္ခ်ဳပ္ပံုအေျခခံဥပေဒ (constitutional law) ရဲ႕ လႊမ္းမိုးမႈ အေတာ္မ်ားေၾကာင္း ေတြ႕ရတယ္။ ကၽြန္ေတာ္ ျပင္သစ္မွာ ေနခဲ့တဲ့ တကၠသိုလ္အေဆာင္က ေလ့လာေရးအဖြဲ႕ေတြမွာေတာင္ ဥပေဒ နဲ႔ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံကို တစ္ဖြဲ႔ထဲ အတူတူထားၿပီး Law and Political Sciences Study Group လို႔ ေခၚတယ္။
ဒါေပမဲ့ ကမၻာမွာ လႊမ္းမိုးထားတာကေတာ့ အေမရိကန္ပံုစံ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပညာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီပံုစံမွာ လြယ္လြယ္ေျပာရရင္ စာရင္းအင္း ခြဲျခမ္းစိပ္ျဖာမႈေတြ (statistical analysis)၊ ဆင္ျခင္နည္းက်ေရြးခ်ယ္မႈသီအိုရီေတြ (rational choice theories)၊ သခ်ၤာတြက္ပံုေသနည္းထုတ္တာေတြ (formal modeling) အမ်ားႀကီး ပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ့္ဆရာတစ္ေယာက္ေျပာတဲ့ စကားအရဆိုရင္ေတာ့ counting ေပါ့။ ဒီလိုနည္းနဲ႔ ႏိုင္ငံေရးကို ေလ့လာရင္ ဘယ္ႏိုင္ငံ၊ ဘယ္လူ႔အဖြဲ႕အစည္းမွလဲ ကိုယ္တိုင္ေရာက္ဖူးဖို႕ မလိုဘူး။ စာရင္းလုပ္လို႔ရမယ့္ ကိန္းဂဏန္း (data set) ေကာင္းေကာင္း ရွိဖို႔ပဲလိုတယ္။ ေနာက္တစ္ခ်က္ ပညာရွင္အခ်င္းခ်င္းၾကား ကဲ႔ရဲ႕လြတ္ေအာင္ နည္းနာ (method) မွန္ဖို႔လိုတယ္။ သခ်ာၤတြက္တဲ့ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပညာရွင္မ်ားအတြက္ လူမႈျဖစ္စဥ္ေတြရဲ႕ ေၾကာင္းက်ိဳးဆက္စပ္မႈ (causal relations) ကို ရွာဖို႔က အဓိကျဖစ္တယ္။ေအာ္စလိုတကၠသိုလ္၊ ႏိုင္ငံေရးဌာနမွာလဲ စာရင္းၾကည့္ သခ်ာၤတြက္တဲ့ဆရာက ၉၀% ေလာက္ရွိတယ္။ အေမရိကန္က နာမည္ေက်ာ္တကၠသိုလ္ေတြရဲ႕ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံဌာနေတြမွာလဲ အလားတူပဲ။ သခ်ာၤတြက္တဲ့ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပညာရွင္က အနည္းဆံုး ၆၀%-၇၀% ေတာ့ ရွိလိမ့္မယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပညာအေၾကာင္း ျပန္သံုးသပ္ၾကည့္ရင္ လူမႈေရးသိပၸံေတြအတြက္ ေနရာရွိရဲ႕လားက စရမယ္။ အေနာက္ႏိုင္ငံေတြမွာ လူမႈေရးသိပၸံေခါင္းစဥ္ေအာက္ ထည့္ၾကတဲ့ ေဘာဂေဗဒ (economics) ဟာ ျမန္မာျပည္မွာ သီးသန္႕တကၠသိုလ္တစ္ခု ျဖစ္တယ္။ ျပည္သူ႔ေရးရာမူဝါဒ (public policy) တို႔၊ ျပည္သူ႕ေရးရာစီမံခန္႕ခြဲေရးပညာ (public administration) တို႔ကိုလဲ မဟာဘြဲ႕သင္တန္းေတြ ဖြင့္ထားတယ္။ တျခားတစ္ဖက္က ၾကည့္ျပန္ေတာ့ အခု ႏိုင္ငံေရးသိပၸံကို သင္ေနတဲ့ ႏိုင္ငံတကာဆက္ဆံေရးဌာနေတြဟာ ဝိဇၨာဘာသာတြဲေအာက္ ဝင္ေနတယ္။ မႏုႆေဗဒနဲ႕ ပထဝီဝင္လဲ ထိုနည္းတူပဲ။ လူမႈေဗဒဘာသာရပ္ရယ္လို႔ သီးျခား ျပန္သင္လာရင္လဲ ဝိဇၨာေအာက္ ထည့္ဦးမွာပဲ။ ေအာ္စလိုတကၠသိုလ္မွာ မႏုႆေဗဒနဲ႕ မႏုႆပထဝီဝင္ (human geography) ကို လူမႈသိပၸံမ်ားအျဖစ္ သတ္မွတ္ပါတယ္။ သမိုင္း (history)၊ ဘာသာစကား (languages) နဲ႔ ေဒသိယေလ့လာေရး (area studies) ေတြကိုေတာ့ Faculty of Humanities ထဲ ေနရာေပးပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္ဆိုလိုခ်င္တာက ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ လူမႈသိပၸံမ်ားဆိုတဲ့ ပညာရပ္အတြဲတစ္ခုလံုး မထင္မရွား ျဖစ္ေနရတဲ့အေျခအေနပါ။
ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပညာကို မ်ိဳးဆက္သစ္ လူငယ္ ေက်ာင္းသားေတြ သင္ယူခ်င္စိတ္လဲ အမ်ားႀကီးရွိတာေတြ႔ရပါတယ္။ လက္ရွိ သင္ရုိးေတြကလဲ စာက်က္လို႔ရဖို႔ စာဖတ္သင္ေနရတဲ့ အေတာ္ သာမန္အဆင့္ပဲရွိပါတယ္။ ဒီၾကားထဲ သမိုင္းဌာနနဲ႕ ႏိုင္ငံတကာဆက္ဆံေရးဌာနတို႔ ဘာသာရပ္သင္ရုိးတခ်ိဳ႕အေပၚ အျငင္းပြားၾက၊ လုၾကတာေတြ ၾကားရပါတယ္။ ဥပမာ၊ ႏိုင္ငံေရးအေတြးအေခၚသမိုင္း ဆိုရင္ သမိုင္းဆရာေတြကလဲ သမိုင္းမို႔ ဆက္သင္ခ်င္တယ္။ ႏိုင္ငံတကာဆက္ဆံေရးဆရာေတြကလဲ ႏိုင္ငံေရးျဖစ္လို႔ ယူသင္ခ်င္တယ္။ အေတြးအေခၚပဲဆိုၿပီး ဒႆနိကေဗဒ (philosophy) ဌာနက မေတာင္းလို႔ ေတာ္ေသးတယ္။

ဘယ္သူပဲ သင္သင္ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံ ပီပီျပင္ျပင္ျဖစ္ေအာင္ေတာ့ လုပ္ဖို႔ အေရးႀကီးတယ္။ သခ်ာၤမတြက္ခိုင္းခ်င္ရင္ေတာင္ အနည္းဆံုးေတာ့ အေထာက္အထား အေျချပဳတဲ့ သုေတသန (evidence-based research)၊ ေၾကာင္းက်ိဳး ယႏၱရား (causal mechanisms) ရွာတဲ့ ေလ့လာမႈမ်ိဳးေလာက္ေတာ့ ျဖစ္လာဖို႔၊ ေဝဖန္ဆန္းစစ္မႈ (critical thinking) ရွိတဲ့ ေစာဒနာေတြ ထုတ္ႏိုင္လာေအာင္ ေလ့က်င့္ သင္ၾကားေပးဖို႔လိုတယ္။ ဇာတ္ေၾကာင္းကို အေျဖာင့္ႀကီးေျပာ၊ အေသးစိတ္အခ်က္ေတြ ျပြတ္သိပ္ထည့္၊ ၿပီးေတာ့ ဘာေၾကာင္းက်ိဳးသံုးသပ္မႈမ်ိဳးမွ မပါတဲ့ ေလ့လာမႈမ်ိဳးေတြနဲ႕ကေတာ့ ပညာရပ္လဲ သိပ္ၾကာၾကာခံမွာ မဟုတ္ဘူး။ "တို႔အရပ္မွာေတာ့ ဒီလိုဇာတ္ပဲ ကတယ္"ဆိုၿပီး အတၱေနာမတိဘက္ သိပ္လိုက္သြားရင္လဲ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံဆိုၿပီး နတ္ပြဲေတြ၊ အသုဘေတြ၊ ပူးေပါင္းၾကံစည္မႈေတြ (conspiracies) ကို ေလ့လာတဲ့ မႏုႆေဗဒဆန္ဆန္ ျဖစ္သြားမွာပဲ။ မႏုႆေဗဒဆိုရင္ေတာင္ ကိုယ္ေျပာခ်င္တာကို ယံုေအာင္ေျပာႏိုင္ဖို႔ အရည္အခ်င္း လိုေသးတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေအာ္စလိုတကၠသိုလ္မွာ မႏုႆေဗဒေက်ာင္းသားေတြကိုလဲ လူမႈသိပၸံဆိုင္ရာ ဒႆနိကေဗဒ (philosophy of social science) တက္ခိုင္းတယ္။

ဥေရာပတိုက္မွာ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပညာရွင္ေတြ အမ်ားဆံုး ဆံုေတြ႔ၾကတဲ့ပြဲလို႔ဆိုတဲ့ European Consortium for Political Research (ECPR) ရဲ႕ ေလးရက္ၾကာ ညီလာခံကို တက္ျဖစ္လိုက္ပါတယ္။ ႏိုင္ငံေရးသုေတသန အေၾကာင္းအရာအလိုက္ က႑ (section) အမ်ိဳးမ်ိဳး၊ စာတမ္းဖတ္ပြဲ (panel) အေထြေထြရွိတဲ့အထဲကမွ ေရြးၿပီးတက္ျဖစ္ခဲ့တာက အာဏာရွင္စနစ္နဲ႔ အၾကမ္းဖက္မႈေခါင္းစဥ္ေတြ အမ်ားဆံုးပဲ။ ႏိုင္ငံတစ္ခုထဲကို ေလ့လာတဲ့ စာတမ္းဖတ္ပြဲေတြထဲမွာ တူရကီႏိုင္ငံအေၾကာင္း ပြဲအားလံုးနီးပါး တက္ခဲ့တယ္။

ပညာရပ္ဆိုင္ရာညီလာခံျဖစ္တဲ့အတြက္ အေၾကာင္းျခင္းရာတစ္ခုထဲကိုပဲ ရွဳေထာင့္မ်ိဳးစံု၊ သံုးသပ္ဆန္းစစ္ခ်က္မ်ိဳးစံုက ခ်ဥ္းကပ္ၾကတာကို ေတြ႔ရတယ္။ ဥေရာပႏိုင္ငံေတြမွာ အၾကမ္းဖက္မႈတိုက္ဖ်က္ေရး (counter-terrorism) လုပ္ေဆာင္တဲ့အခါ အၾကမ္းဖက္သမားလို႔ သံသယရွိသူေတြကို အႏၱရာယ္ရွိႏိုင္တယ္လို႔ ယူဆရင္ ေသခ်ာ စစ္ေဆးေမးျမန္းမႈမလုပ္ဘဲ ေနရာမွာတင္ ပြဲခ်င္းၿပီး ပစ္သတ္တဲ့ အမႈအေရအတြက္ေတြ မ်ားလာတယ္လို႔ဆိုတယ္။ အဲဒီလို ပစ္သတ္ခံရသူအမ်ားစုဟာလဲ ဥေရာပႏိုင္ငံသားေတြ ျဖစ္တယ္။ ဒါ့အျပင္ ၿဗိတိန္လို ႏိုင္ငံမ်ိဳးမွာ လူမႈေရးလုပ္သားေတြ၊ ဆရာဆရာမေတြအေနနဲ႔ အၾကမ္းဖက္မႈလုပ္ေဆာင္မယ္လို႔ သူတို႔သံသယရွိတဲ့ အစြန္းေရာက္သမားေတြကို သတင္းပို႔ဖို႔ တာဝန္ရွိတယ္လို႔ အၾကမ္းဖက္မႈတိုက္ဖ်က္ေရးဥပေဒထဲမွာ ထည့္သြင္းျပ႒ာန္းထားတယ္။ ျပင္သစ္မွာဆိုလဲ အစြန္းေရာက္လာျခင္း (radicalization) ဆိုတဲ့ အသံုးအႏႈန္းကို ၂၀၀၅ ေလာက္မွာ မူဝါဒအသံုးက်မႈအတြက္ စတင္သံုးစြဲတယ္။ အစြန္းေရာက္မႈတိုက္ဖ်က္ေရး (de-radicalization) လုပ္ဖို႔ို႔အတြက္ အရင္က သီးျခားစီ လႈပ္ရွားခဲ့တဲ့ စံုစမ္း ေထာက္လွမ္းေရးရုံးႏွစ္ခုကို အတူတူေပါင္းလုပ္ခိုင္းတယ္။ အစြန္းေရာက္အမ်ားစု ေပါက္ဖြားရာျဖစ္တဲ့ ျပင္သစ္ၿမိဳ႕ႀကီးေတြရဲ႕ ဆင္ေျခဖံုးေတြမွာ သတင္းေပးေတြ ခ်ထားတယ္။

အစိုးရေတြဟာ အၾကမ္းဖက္သမားဆိုရင္ မူအားျဖင့္ မညိွဘူး။ စာရင္းအင္းသံုးသပ္ခ်က္နဲ႔ တင္သြင္းတဲ့ စာတမ္းတစ္ေစာင္ရဲ႕ ေတြ႔ရွိခ်က္အရ အၾကမ္းဖက္မႈေတြ တိုးလုပ္လာတဲ့အတြက္ အစိုးရက ညိွႏိႈင္းဖို႔ ပိုကမ္းလွမ္းတာမ်ိဳး မရွိဘူး။ အားနည္းတဲ့ အၾကမ္းဖက္အဖြဲ႔မ်ိဳးေတြ ဆိုရင္ေတာ့ ညိွႏိႈင္းမယ့္ အခြင့္အေရး ပိုၿပီး ေပၚေပါက္လာႏိုင္တယ္လို႔ ဆိုတယ္။ အၾကမ္းဖက္ဝါဒ (terrorism) သုေတသနအတြက္ သံုးတဲ့ ကိန္းဂဏန္းစာရင္းေတြ (data set) နဲ႔ လက္နက္ကိုင္ပဋိပကၡ (armed conflicts) မွာ သံုးရတဲ့ ကိန္းဂဏန္းစာရင္းေတြကလဲ သီးသန္႔စီျဖစ္ေနတယ္။ ဒီႏွစ္မ်ိဳးကို ေပါင္းလုပ္ထားတဲ့ စာရင္းမ်ိဳး မရွိေသးဘူး။ အၾကမ္းဖက္မႈအတြက္ လိုအပ္တဲ့စာရင္းကို Global Terrorism Database က ရႏိုင္တယ္။ အစိုးရေတြက အၾကမ္းဖက္အဖြဲ႔ေတြနဲ႔ မညိွဘူးဆိုေပမယ့္ လက္ေတြ႔မွာ လက္ေဝခံေတြ (proxy) သံုးၿပီး အခ်င္းခ်င္း ျပန္တိုက္ခိုင္းတာ၊ လုပ္ၾကံခိုင္းတာ၊ ဖ်က္ခိုင္းတာေတြ ရွိတယ္။ အၾကမ္းဖက္အဖြဲ႔ေတြကလဲ အျပင္ပန္းမွာ တင္းမာျပေပမယ့္ ေရရွည္မွာ သူတို႔ ဘယ္လိုမွ မႏိုင္ႏိုင္မွန္းသေဘာေပါက္လို႔ ဗ်ဴဟာ (strategic action) အရ ညိွႏိႈင္းဖို႔ လမ္းေၾကာင္းရွာတယ္။ ဒီလိုမ်ိဳးတင္ျပတဲ့ စာတမ္းလဲ ႏွစ္ေစာင္ေလာက္ ပါတယ္။

အၾကမ္းဖက္မႈတိုက္ဖ်က္ေရး ဆိုတာ လူမ်ိဳးေရးခြဲျခားမႈ (racism) ပဲ မဟုတ္ဘူးလားလို႔ စာတမ္းဖတ္ပြဲမွာ ေမးၾကတာလဲရွိတယ္။ လက္ရွိ ဥေရာပေထာင္ေတြထဲမွာ မူစလင္အက်ဥ္းသားက အမ်ားစုျဖစ္ေနတယ္။ ဥပမာ၊ ဘယ္ဂ်ီယမ္မွာ ၆၅% ေလာက္ရွိတယ္၊ ျပင္သစ္မွာ ဒီထက္ေတာင္ ပိုမ်ားတယ္လို႔ဆိုပါတယ္။ စာတမ္းဖတ္သူေတြက ျပန္ေျဖရာမွာ သူတို႔ရဲ႔ ေလ့လာေတြ႔ရွိခ်က္အရ မီဒီယာက ေရးသား ေဖာ္ျပခ်က္ေတြေၾကာင့္ လူမ်ိဳးေရးခြဲျခားခံရတယ္ဆိုတဲ့ ခံစားခ်က္ျမင့္တက္လာတာ ပိုမ်ားတယ္။ အၾကမ္းဖက္မႈတိုက္ဖ်က္ေရးလုပ္ငန္းေတြ သူတို႔ဝန္းက်င္မွာ နိစၥဓူဝ လုပ္ေဆာင္ေနေပမယ့္ သာမန္ျပည္သူက ခြဲျခားတယ္မယူဆဘဲဲ အမႈမဲ့အမွတ္မဲ့ပဲ ရွိၾကတယ္လို႔ ဆိုတယ္။

အစြန္းေရာက္မႈတိုက္ဖ်က္ေရး (de-radicalization) လို႔ ေျပာလိုက္ရင္ အေနာက္ႏိုင္ငံ (အထူးသျဖင့္ ဥေရာပ) အစိုးရေတြက စာသင္ေက်ာင္း၊ အလုပ္ခြင္၊ ယဥ္ေက်းမႈနဲ႔ ဘာသာေရးအဖြဲ႔အစည္းေတြကတစ္ဆင့္ ေငြေၾကးအေထာက္အပံ့ေတြသံုးၿပီး အစြန္းေရာက္သူေတြကို လိမၼာျပဳျပင္လာေအာင္ သိမ္းသြင္းတဲ့အစီအစဥ္ေတြကို အေကာင္အထည္ေဖာ္လ်က္ရွိေၾကာင္း ေဝေဝဆာဆာ ေဖာ္ျပ ေၾကညာေလ့ရွိပါတယ္။ တစ္ၿပိဳင္ထဲမွာပဲ ႏိုင္ငံသားအခြင့္အေရးေတြကို စမ္းသပ္ စိန္ေခၚတဲ့ အၾကမ္းဖက္မႈတိုက္ဖ်က္ေရးေဆာင္ရြက္ခ်က္ေတြကို သူတို႔ကိုယ္တိုင္က လုပ္ေဆာင္ေနတာေတြ ရွိတာကို ထုတ္ေျပာေလ့မရွိဘူး။ သူတို႔ပညာရွင္ေတြကလဲ ခပ္ကုပ္ကုပ္နဲ႔ ေစာင့္ၾကည့္ သုေတသနလုပ္ေနတာပဲ။ သူတို႔ အခု စမ္းသပ္ လုပ္ကိုင္ေနသမွ်ဟာ အလုပ္ျဖစ္သည္ျဖစ္ေစ၊ မျဖစ္သည္ျဖစ္ေစ ေနာင္တစ္ခ်ိန္က်ရင္ တိုးတက္ဖြံ႔ၿဖိဳးဖို႔ ရုန္းကန္ေနဆဲ ႏိုင္ငံေလးေတြအေပၚ ဒီအက်င့္ေတြနဲ႔ပဲ ဆရာလုပ္ဖို႔ ျမားဦးလွည့္လာဦးမွာ ျဖစ္ပါတယ္။